<< Literatura, bizitzeko modua besterik ez da >> J. Sarrionandia

2005-05-26

Zorionak Liverpool!

Ezinekoa zala pentsatzen eban askok atzo... baina Liverpoolek Europako kopa lortu eban. Zorionak Liverpool, zorionak Xabi Alonso!

Nork pentsatuko eban atzoko partida horrela amaituko zanik? Berrian Jon Ordoñezek esan bezala "3-0eko markagailuari buelta ematea posible da, baina lehen zatian Liverpoolek egin zuen jokoarekin ezinezkoa zirudien ez galtzea". Milan zan faboritoa, Europako kopa eskuratuko eban taldea, bigarren zatian Liverpoolen lehenengo gola heldu zanerarte. Orduan Milanek senperrenak ikusi ebazan Europako kopa irabazteko. Gol bat bestearen atzean, berdinketaren hiru golak sei minututan sartu eta Liverpoolek enpatea lortu eban.

Itzelezko futbol maila ikusi zan atzo, batez be, nire ustez, Liverpool taldearen aldetik, indarrak, gurak, irrikak... irabazteko grinak eragin eban garaipena. Hor egoazan Carragher -Liverpoolen jaiotako jolakari indartsua-, Dudek -atezain ezin hobea-, Gerrard -taldeko kapitaina- eta Xabi Alonso -enpatearen gola sartu eban jokalari euskalduna-. Laurek egin eben kriston partidua.

Azkenean, prologan ez zan aurrera atara partida eta penaltietan Liverpoolek garaipena lortu eban. Dudek-ek geldialdi ezin hobeak egin ebazan, konkretuki Liverpool taldeari garaipena emon eutson azkena. Ezin jake Liverpooleko jokalariei poza ukatu... merezita daukie eta. Zorionak Liverpool!

2005-05-20

Zergaitik beti triste?

Orain, badakit nora joan ziren haizeak eroan ebazan ametsak; galduak zirala uste nebazan ametsak agertu dira ostera ere... Batzuk zoriontasun eta aldaketaren eraginez bueltatzea erabaki eben eta beste batzuk, ostera, galduak dira betiko. Kilometro franko egin ebezan ametsak, inoiz ezagutuko ez dodazen lekuetan egon ziranak, orain, benetako ametsak dira.

Eta bihotz horren zatitxu txikitxuak, modu ulertezinean, bueltatu dira. Gutxinaka-gutxinaka zatiak alkartuz joan nintzan dana osatzen dauan kolagaz. Eta horrela, puzzlea konponduta, taupaden soinua entzuteko gai izan nitzan... pum pum, pum pum, pum pum...

Orain dana itxaropen bilakatu da. Hau gertatzen danean, beti gura izan dodan dana lortu dodala emoten dau: ilusioak, ametsak, pentsamenduak... eta gutxinaka-gutxinaka lehen izan nintzan pertsonan bilakatuko naz. Hau maitasuna ez badan... zeiñek azalduko deusta zer dan?

2005-05-19

Ni neu izan gura dot

Gu garen bezalakoak gara...

Ez dot ez handiena, ez txikiena izan gura; ez dot ez txarrena, ez onena izan gura; ez dot ez esklabu, ez jabea izan gura; ez dot ez irabazle, ez galtzailea izan gura. Azken finean, ni neu izan gura dot. Eta zeuek?

2005-05-15

Maitasun istorioa

Zerua urdina dala pentsatzea gustatuko litzaidake, bizitza itxaropenaz betea dagoala eta beste guztia tontokeria dala...

baina EZIN dot.

Eta gehien maite dozun pertsona hori urrun dagoala sentitzen dozu eta horrek mina emoten deutsu. Baina ezin dozu zergatia azaldu...

Eta ametsak ez al dira existitzen?

Askotan, ostera, haizeak ametsak eramaten ditu mundu imaginarioak oztoporik jarri barik. Leitekeena da egunen batean bueltatzea... eta eurekaz barre egiteko gura, zoriontsu izatekoa...

Eta geratzen dan azkena: maitasun istorio hau Romeo eta Julietarena bezala ez amaitzeko esperantza.

2005-05-13

Agur koparen ametsari

Herenegun, klaseko batzuk Bilbora joatea erabaki gendun Athletic-en partidua ikusteko. Iratxeren mutilak esan euskun La Casillako pabilioian pantaila erraldoia jarriko ebela eta horra joan ginen. Heldu ginenean pabilioi barruan jendea entrenatzen egoala konturatu ginen eta kanpoan oso jende gitxi egoanez arraru egin jakun egoera. Azkenean, bertan ezer ez zala egongo esan euskuen eta taberna batera abiatu ginen. Eguna nahiko tristea izan arren, oso ondo pasatu neban guztiakaz. Barre batzuk bota genduzan Iratxeren mutilaren eta lagunen kontura.

Tabernan, gainera, partiduaren bigarren zatian, emakume berezi bat agertu zan, "la mujer de rosa" zalakoa. Mozkortuta egongo zala iruditu jatan bere portaera ez zalako oso normala. Sufrimendua nabaritzen zan bere aurpegian, eta honek ez dau esan gura guk sufritu ez gendunik.

Artikulua batez ere taldeari animoak emateko idazten dot, gaur, atzoko partiduari buruzko kritika ugari entzun dodazalako unibertsitatean. Dana txarto irtetzen danean, entrenatzaileak edo jokalariak "putasemeak", "pailasoak"... danetarik dira... eta irabazten dabenean, ostera, "jainkoa". Egia da amorrua ematen dauala zeure taldea galtzen ikusteak, baina jarri zaitez orduan zeu zelaian euren papera egiten. Beste alde batetik, irabazten dabena irabazita... edonor litzateke futbolari, hori ere egia da, eta ez dot ukatu gura.

Besterik gabe, ni Athletic-ekoa naz eta izango naz betiko, galdu nahiz irabazi: Aupa Athletic!



2005-05-12

Argazki bereziak

Hamen dozuez e-mail batean jasotako argazki berezi batzuk:


Bidaltzailea: Janire Rodriguez

2005-05-11

Blogen buztan luzea

Hona hemen IVAP-en 48. zenbakian agertu den Luistxo Fernandezek, interneteko enpresariak (aldizkarian agertzen den legez), idatzitako artikulua:

Blogak, blogak, blogak. Modako kontzeptua. Argitalpen azkarreko Interneteko webgune eredua. Albiste eta nobedadeak komentatzeko, primerako eredua. Zenbat blog euskaldun ote gaur? Atzo baino gehiago, eta bihar baino gutxiago.

Galduko gara informazio itsaso horretan? Ez ote da gauza gehiegi egongo Interneten irakurtzeko, jakiteko? Beharbada bai. Blog euskaldun guztiak egunero irakurtzerik ez da posible, bederen, termino humanoetan. Baina bai termino robotikoetan: 2005. urtean martxan jarritako ekimen berri batek, Aurki.com-ek, blog euskaldun guztiak irakurtzen ditu, etengabe, eta haien azken nobedadeak antolatzen ditu albistegi kolektibo automatiko batean: Aurkik, gainera, blogen irakurketa harpidetza bidez egitea ahalbidetzen du, eta hori inportantea da, harpidetza bidezko irakurketa.

Ikusi dugu, adibidez, blogarien batek kezka zuela bere bloga bakartuta ez ote zegoen; monoblogoa ote zen bere jarduna. Beharbada bai: blog pertsonal bakoitza hedabide bat da, baina irismen txikiko hedabidea.

Denok ezagutzen dugu 20. mendean mass-medien eragina sinbolizatzera etorri zen esaldi famatu hura, Andy Warholek esana: Etorkizunean denok izango dugu 15 minutuko ospea. Asmatu zuen Warholek. Mass-medien biderkatze eta irismen populista bazter guztietara iritsi da, eta gutako edozein txotxolok du aukra (eskubidea, esan genezake) telebistako talk-show estupido baten azaltzeko, Klaudio Landak elkarrizketa gaitzan. Bai, nire mutilaguna transexuala da eta gustura onartzen dut.

Baina orain 21. mendean bizi gara, eta mass-mediak barik, Internet dugu artikulu honetako gaia. Paradigma aldatu da. Ez du balio Warholen predikzioak. Beste bat da gaurko profezia fetitxea: Etorkizunean denok izango ditugu 15 harpidedun.

Halaxe da, bai. Gutako edozein hedabide bihurtzen denean, bakoitzak bere mikro-audientzia izango du. Gure lagunek, gure etsaiek, gure seme-alabek irakurriko gaituzte... Geuk ere harpidetza batzuk jarraituko ditugu, ez beharbada masiboak, soilik guretzako inportanteak direnak.

Blogen audientzian, sareko beste alor askotan bezala, buztan luzearen kontzeptuak funtzionatzen du. Interneteko egia estadistiko bitxi bat da hau, The Long Tail esaten zaio ingelesez. Adi grafiko honi:





Salmenta aukerak merkatu jakin batean. Horixe adierazten du grafikoak: produktu salduenak, ezkerraldean, asko saltzen dira. Katalogoko lau produktu salduenek milaka ale saltzen dituzte. Baina katalogoa luzatu ahala, bateko eta besteko aleak dozenaka edo banaka saltzen dira. Denda batean halako katalogoa gobernatzerik ez dago: asko saldu daitezkeenak bakarrik izan daitezke baldetan. Besteekin baldak okupatzea, dirua galtzea da.

Interneten, aldiz, katalogoa infinitoa da. Amazoni ez zaio kostatzen ale bat salduko duen diskoaren datuak datubasean gordetzea. Ez diote kentzen tokirik salduenei. Eta, izatez, gutxi-gutxi saltzen diren milaka diskoen artean, askoz gehiago saltzen du Amazonek superventas horiekin baino. Interes generalistek merkatu handia dute, baina gizarte anitz batean, milaka lagunen mikrointeres konbinatuek, merkatu handiagoa osatzen dute.

Informazioaren mundu editorialean ere berdin gertatzen da. Paperean edo ikus-entzunezko hedabide euskaldunetan, kirol informazioan, izan dezakegu informaziorik futbolaz eta txirrindularitzaz, dudarik ez. Interes generalistak dira, badute berezko merkatu handi bat. Mendigoizaletasunak, ordea, juxtu-juxtuan du jarraipena. Bere interes maila, buztan luzearen grafikoaren alor ilun eta argiaren artean, hor nonbait behar du. Xakeak, berriz, ez du tokirik hedabide euskaldunetan. Bere mikroaudientziak ez du justifikatzen. Grafikoaren alde argian dago xakezaletasun euskalduna.

Interneten, berriz, desberdina da. Interes anitzen merkatu anitza osa daiteke. Blogista bat behar dugu, ez besterik: xakeaz euskaraz idaztea okurritzen zaion bat. Eta izango du bere mikroaudientzia. Eta haren ondoan, beste hainbat mikro-hedabide, bakoitzaren mikro-audientziarekin. Horrelaxe osatuko da edukiaren euskal unibertsoa sarean. Behetik gora. Nola bestela? Nitxo bakoitza subentzionatuta? Euskal xakearen webguneari subentzio publikoa emanez? Errezil-sagarraren foroa Diputazioen babespean eratu?

Ez. Egin dezagun zerbait eutsigarria, barka, iraunkorra. Eman diezaizkiogun armak herriari: blogosfera osa dezaten herritarrek, euskaldun bakoitza blogista bihurtzeko xaxatuz. Batzuek aukera aporbetxatuko dute, beste batzuek ez; baina gutako bakoitza (edo gure artean asko eta asko behintzat) hedabide bat denean, euskarazko informazioaren esparruak buztan luzearen antza izango du. Eta orduan, merkatu nagusiari zerbitzatzen dion EITBk barik, blogosfera anitz horrek okupatuko du nagusitasuna euskarazko Interneteko komunikazio eta informazio esparruan. Gu izango gara nagusi. Gu, blogariok, bakoitza bere 15 laguneko gure audientziarekin.

2005-05-10

Printzesak esan zion igelari...

Bazen behin herri txiki batean printzesa bat, Ariane izenekoa. Gaztelu handi batean bizi zen. Handik ez oso urrutira igel bat bizi zen putzu txiki batean. Igelak printzesa maite zuen; nahikoa zuen egunero izaki maitagarri horren begi sakon baina ez arriskutsuetan islatzen zen ostertza ikustearekin.

Itsasoaren distira eta mendiaren gaueko berde kolore iluna gordetzen zuten begiak zeuzkan printzesak. Begi maitagarri horiek guztiz lirulatuta zeukaten animalia. Ederra eta perfektua zen Ariane, tira... ezinezkoa da ulertzea, bera utopia bat zen, igelarentzako lortu ezineko maitale, ukitu ezineko zeru, hegaz egin ezin duen gizaki, aurkitu ezineko horizonte amaiera. Eta igela, zelakoa zen animalia hura? nork uste du igel bat polita izan daitekeela? baina igel hau ezberdina zen. Guztiak bezala kanpotik zatarra baino zatarragoa zen, baina berezia zen hura, bai, hark edertasuna bihotzean gatibu zuen, baita tristetasuna ere.

Printzesa ere ez zen beste guztiak bezalakoa, Arianek igela maite zuen eta horregatik egun batean barroteak apurtu, ateak ireki eta edertasuna ezagutu zuen, lehen bihotzean preso egondako edertasun hura bere begiekin ikusteko gaitasuna lortu zuen eta betiko zoriontsua izan zen. Orduan pentsatuko duzue: non ote dago igelak behin sentitu zuen tristetasun hura? munduak eragin zion tristetasun hura, bai, mundua oso injustua da eta.

Bakarrik gogoratu ezazue printzesak igelari egun batean esan ziona: edertasuna bakarrik maite zaituzten pertsonen begietan dago, ez beste inorenetan. Eta igelak musu eman zion printzesari eta putzuak oroimenik ez daukanez, momentu hura errepikatu egiten da beti...

2005-05-09

Preso


Preso


Zeinek zabalduko deustaz ateak?
zeinek apurtuko barroteak?
aske izan naiten...
munduari errealitatea erakutsi
besterik egin ez deutsadan,
zeinek?

Zeinek erakutsiko deusta
niri askatasuna sentitzen?
txoriak? kaiolan dagoan txoriak?
loreak? lurrari preso dagoan loreak?
familiak? bihotza leotzean daukan familiak?

Soilik askatasunak erakutsi
al deusta libre izaten,
zoriontsu izaten,
isiltasunaren bildur barik,
bakardadearen bildur barik,
bildurraren bildur barik,
nahi dodana izaten.

Askatu naizu,
libre izan gura dot,
askatu naizu,
errugabea naz,
herria maitatzeagaitik,
aberria defendatzeagaitik
PRESO.

2005-05-07

Hi hintzena poemaren interpretazioa

Aurreko batean Atxagari buruzko artikulua bat publikatu nuen eta horrekin batera idazle honen poema bat, Hi hintzena poema alegia. Hemen duzue poema honen gure interpretazioa:

Hi hintzena

Hi hintzena,
bi arraia zaharren gurutzaketa,
galdu da, galdu haiz,
hautsi da anphora;
Mila ispilutan multiplikatua,
ez haiz
azken irudi ezabatua baino;
Ilunez zipriztinatua bekokia,
eta hausterrez,
laberintoaren harri txintxarretan
zauritzen hire oin birjinak.

"Etiopia" eta "Nueva Etiopia" liburuetan
Atxaga, Bernardo
Musika eta ahotsa: Ruper Ordorika

Jakina genuen lan honetarako poema bat aztertu behar genuela eta gure taldeari Hi hintzena poema egokitu zaio, zeinari orain sarrera labur bat eskainiko diogun.

Atxagarekin beste iraultza bat, edo aldaketa handia behintzat, etorri zen euskal poesiaren erresumara. Beste estilo bat, beste joera batzuk eta poesiaren aurreko beste jarrera bat ekarri baitzituen, 1980ko hamarkada ia osoan eragin itzela izan zuena.

Hi hintzena
Bernardo Atxagaren izkribua dugu, nahiz eta gure eskuetan erori zen lehenengo bertsioa Nueva Etiopía (1996) disko-liburutik aterata egon. Poema hau, hogei urte lehenago argitaratu zen Asteasuko idazlearen lehenengo poema-liburuan, Etiopian hain zuzen. Aipatu egin beharra dago, Ruper Ordorikak (Atxagaren lagun mina denak) musikatu eta ahotsa jarri ziola poemari. Hautsi da Anphora (1980) diskoan lehenengo eta Nueva Etiopían ondoren.

Nolabait esatearren, lehenaldi eta orainaldiaz mintzo den poema laburra dugu Hi hintzena. Normalki itsusi, zatar edo ez-poetikotzat jo izan diren gauza eta elementuak sartzen ditu Atxagak poemetan eta horrekin lortzen ditu hurbiltasuna, originaltasuna, indarra… Era berean, ezkorra da ikuspegia, Arestiren harria-ren ordez harea da orain sinbolo nagusia, bere desolazio guztiarekin.

XX. mendearen azken partean nagusitu zen pesimismoarekin, bizitza eta munduaren ikuspegi ilunarekin bat egiten du Atxagak. Bestalde, irudien pilaketa bat dago, irudiak eta irudiak, era guztietakoak, irakurlea mila sujerentziarekin mozkortu arte; bada irudi pilatze honetan surrealismo-ukitu bat, lotura logikoei ihes egiten zaielako, baina surrealismo kontrolatua da nolanahi ere, idazkera inkosziente edo automatikoarekin zerikusirik ez duena.

Poema laburra den arren, oso landua dago. Lexiko eta ideia erabat pesimista eta negatiboak erabiltzen ditu idazleak poema egituratzeko, metafora ugari erabiltzen dituelarik negatibotasun hori adierazteko.

Poemak galdu den egoera bati buruz hitz egiten digu. Gaur egun galdu egin da lehen zegoena. Atxagak ezerezari dagozkion hitzak erabiltzen ditu poema guztian zehar, mitologiari eta erlijioari erreferentzia egiten diotenak alegia. Ezerezaren aniztasuna ikusten dugu, dena galdu da eta ezin da berreskuratu. Hor dugu, adibidez, perfektutasun, idealtasun, nolabaiteko babesa ematen duen elementu klabe hori: anphora. Obalo-antzeko ontzi luze eta estua da, bi euskarri eta lepo luzea dituena. Antzina batez ere erromatarrek eta greziarrek elikagaiak gordetzeko erabiltzen zutena. Bertan irudi mitologikoak, pertsonaia famatuak etab. irudikatzen ziren. Eta poeman elementu hau hautsita, galdua, agertzen da. Gizarte modernoak galdu du anphora, galdu ditu idealak, utopiak “lortzeko” aukera, jada ez baitago atzera bueltatzerik, galdu dena ezin delako berreskuratu.

Hor ditugu galduak ere ideia erlijiosoak honako esaldian ikusten dugunez: bi arraia zaharren gurutzaketa, galdu da, galdu haiz. Hobeto uler dezazuen, bi arraia zaharrek honako irudia sortuko lukete: gurutze bat. Eta gurutzea kristautasunaren sinbolo moduan interpretatzen da; zehatzago, Jesusen heriotza eta honen berpizketa adierazten du, hau da, fedea eta esperantza. Baina poeman hau galdu egin da, jada ez da geratzen idealtasunerako lekurik, ez dago aukera hori, gure testuingurua nolabaiteko hondamendia da. Eta hondamendi eta galdu izanaren ideia hori, nahiz eta poema laburra izan, errepikatu egiten zaigu, laberintoaren irudi amaigabearekin adibidez.

Laberintoak esanahi kultural eta interpretazio sinbologikoa dauka bai mitologiari, bai erlijioari dagokionez
. Historia aurrean, laberintoak tranpa moduan erabiltzen ziren espiritu txarrak bide amaigabe batean sar zitezen eta Erdi Aroan Jainkoarenganako bide zaila sinbolizatzen zuen. Hasierak jaiotza eta erdiak Jainkoa adierazten zutelarik.

Egileak:

Janire Enzunza, Lierni Hurtado de Saratxo eta Janire Rodriguez

Erreferentziak: